Suplementacja i 偶ywienie

Czym s膮 suplementy diety?

Trudno jest jednoznacznie okre艣li膰 definicj臋 suplement贸w diety. Preparaty te s膮 nieustannie poddawane badaniom, a ich sk艂ad i znaczenie dla ludzkiego zdrowia wzbudza kontrowersje w艣r贸d dietetyk贸w, lekarzy oraz farmaceut贸w. Co wi臋cej, do tej pory nie okre艣lono, jak du偶a ilo艣膰 witamin oraz sk艂adnik贸w mineralnych w diecie jest ca艂kowicie bezpieczna.

Ka偶dy suplement diety jest traktowany jako preparat, kt贸ry stanowi cenne 藕r贸d艂o sk艂adnik贸w od偶ywczych oraz substancji o dzia艂aniu fizjologicznym. Suplementy diety mog膮 zosta膰 wprowadzone do obrotu w postaci kapsu艂ek, tabletek, saszetek z proszkiem lub ampu艂ek z p艂ynem, kt贸re mo偶na spo偶ywa膰 w 艣ci艣le okre艣lonych ilo艣ciach. Zgodnie z definicj膮 suplement贸w diety 艣rodki te mog膮 by膰 stosowane przede wszystkim w贸wczas, gdy z r贸偶nych przyczyn nie mo偶emy dostarcza膰 organizmowi zalecanej liczby witamin b膮d藕 minera艂贸w w diecie.

Mo偶na zetkn膮膰 si臋 tak偶e z bardziej urz臋dowymi definicjami suplement贸w diety. Zgodnie z ustaw膮 o bezpiecze艅stwie 偶ywno艣ci oraz 偶ywienia z dnia 25 sierpnia 2006 roku, suplementy diety to preparaty, kt贸re maj膮 na celu przede wszystkim uzupe艂nianie diety. 艢rodki te stanowi膮 skoncentrowane 藕r贸d艂o minera艂贸w, witamin oraz innych zwi膮zk贸w, kt贸re mo偶na spo偶ywa膰 w okre艣lonych ilo艣ciach w celu osi膮gni臋cia odpowiedniego efektu od偶ywczego. W ustawie tej wyra藕nie jednak podkre艣lono, 偶e suplementy diety nie posiadaj膮 w艂a艣ciwo艣ci 艣rodk贸w leczniczych (w 艣wietle przepis贸w prawa farmaceutycznego). Nie mog膮 by膰 wi臋c stosowane do zwalczania chor贸b 鈥 leki maj膮 udowodniony potencja艂 terapeutyczny i s膮 poddawane badaniom klinicznym. Suplementy diety w przeciwie艅stwie do lek贸w nie s膮 natomiast rejestrowane jako produkty lecznicze. Co wi臋cej, ich sk艂ad cz臋sto jest zmienny i zale偶y od koniunktury rynkowej.

Suplementy diety mog膮 by膰 preparatami na bazie witamin, sk艂adnik贸w mineralnych b膮d藕 innych zwi膮zk贸w, kt贸re odznaczaj膮 si臋 konkretnymi w艂a艣ciwo艣ciami od偶ywczymi lub fizjologicznymi. Oznacza to, 偶e suplement diety mo偶e zawiera膰 nie tylko witaminy czy sk艂adniki mineralne, ale tak偶e aminokwasy, lecytyn臋, b艂onnik czy okre艣lone kwasy t艂uszczowe. Poza tym mog膮 by膰 wzbogacane r贸wnie偶 o zwi膮zki pochodzenia ro艣linnego lub zwierz臋cego, takie jak chrz膮stka z rekina czy koenzym Q10.

Stosowanie suplement贸w diety wi膮偶e si臋 z osi膮gni臋ciem okre艣lonych korzy艣ci. Produkty te mog膮 nie tylko od偶ywia膰 organizm czy uzupe艂nia膰 codzienn膮 diet臋 w cenne sk艂adniki od偶ywcze, ale mog膮 tak偶e poprawia膰 koncentracj臋 i pami臋膰, dodawa膰 si艂 witalnych czy nawet chroni膰 organizm przed wp艂ywem niekorzystnych czynnik贸w, takich jak zanieczyszczenie powietrza czy promieniowanie UV. Suplementy mog膮 sta膰 si臋 znakomit膮 alternatyw膮 dla diety, zw艂aszcza dla os贸b, kt贸re nie dbaj膮 o w艂a艣ciwie zbilansowany jad艂ospis. Co wi臋cej, witaminy, minera艂y oraz zwi膮zki znajduj膮ce si臋 w sk艂adzie suplement贸w diety dodatkowo bior膮 udzia艂 w wielu r贸偶nych procesach biologicznych, kt贸re zachodz膮 w ludzkim organizmie. Mog膮 wspomaga膰 prac臋 uk艂adu nerwowego, sercowo-naczyniowego czy kostnego.

Spo偶ycie suplement贸w diety w Polsce i na 艣wiecie

Badania przeprowadzane przez naukowc贸w potwierdzaj膮, i偶 grupa ludzi si臋gaj膮ca po suplementy diety regularnie wzrasta. Na przestrzeni ostatnich dziesi臋ciu lat na terenie Stan贸w Zjednoczonych po suplement diety przynajmniej raz w 偶yciu si臋gn臋艂o oko艂o 75% mieszka艅c贸w. Najwi臋ksz膮 grup臋 os贸b stosuj膮cych tego rodzaju produkty uzupe艂niaj膮ce diet臋 stanowi膮 osoby po pi臋膰dziesi膮tym roku 偶ycia, ale zdaniem badaczy po suplementy si臋gaj膮 tak偶e ludzie w wieku od trzydziestu do pi臋膰dziesi臋ciu lat.

Tak偶e w Polsce suplementy diety ciesz膮 si臋 coraz wi臋kszym zainteresowaniem. Preparaty wykazuj膮ce okre艣lony efekt od偶ywczy czy fizjologiczny s膮 stosowane ju偶 przez osoby powy偶ej pi臋tnastego roku 偶ycia. Zdaniem badaczy po suplementy diety znacznie cz臋艣ciej si臋gaj膮 kobiety ni偶 m臋偶czy藕ni. 艢rodki te s膮 przyjmowane z wielu r贸偶nych przyczyn, a do tych najcz臋艣ciej wymienianych s膮 zaliczane: os艂abienie, zm臋czenie oraz choroby. Nieco rzadziej natomiast deklarowano spo偶ywanie suplement贸w diety z powodu ch臋ci wspomagania organizmu przy zwi臋kszonym wysi艂ku psychicznym czy fizycznym.

M艂ode osoby cz臋sto podkre艣la艂y, 偶e suplementy diety s膮 przez nie przyjmowane r贸wnie偶 w celu poprawienia urody: wzmocnienia w艂os贸w, paznokci czy polepszenia stanu sk贸ry. Starsi natomiast szukali 艣rodk贸w wzmacniaj膮cych ko艣ci, stawy oraz chroni膮cych uk艂ad kr膮偶enia. Osoby w podesz艂ym wieku poszukiwa艂y tak偶e suplement贸w wspomagaj膮cych prawid艂owy proces widzenia.

Ostatnie lata spowodowa艂y bardzo du偶y wzrost spo偶ycia suplement贸w diety, zar贸wno w naszym kraju, jak i na 艣wiecie. Sporym zainteresowaniem ciesz膮 si臋 przede wszystkim produkty, kt贸re nie zawieraj膮 w swoim sk艂adzie witamin i minera艂贸w, ale te, kt贸re zosta艂y wyprodukowane na bazie zi贸艂 czy innych sk艂adnik贸w ro艣linnych. W opinii wielu os贸b s膮 one preparatami naturalnymi i zupe艂nie bezpiecznymi, kt贸re mog膮 by膰 stosowane w r贸偶nych celach 鈥 poprawy urody, wzmocnienia uk艂adu odporno艣ciowego czy w celu ochrony uk艂adu trawiennego.

Rynek suplement贸w diety rozwija si臋 bardzo dynamicznie. Jeszcze do niedawna produkty te by艂y sprzedawane g艂贸wnie w aptekach, natomiast obecnie mo偶na dosta膰 je w wielu punktach pozaaptecznych. Suplementy diety, jako zupe艂nie nowa kategoria produkt贸w, pojawi艂a si臋 w Polsce niespe艂na kilkana艣cie lat temu. Jeszcze do niedawna tego rodzaju preparaty by艂y traktowane jako chwilowa moda, obecnie natomiast s膮 wa偶nym elementem 偶ycia wielu os贸b. 艢rodki te cz臋sto maj膮 rekompensowa膰 brak zbilansowanej diety, z艂e samopoczucie czy nawet brak aktywno艣ci fizycznej. Wzrastaj膮cy popyt na suplementy diety jest spowodowany niew膮tpliwie wieloma r贸偶norodnymi czynnikami. Poza ogromnym wp艂ywem reklamy telewizyjnej i prasowej, bardzo istotny jest r贸wnie偶 nacisk na zdrowy styl 偶ycia, a tak偶e wzrastaj膮ca dba艂o艣膰 o nienaganny wizerunek. Mo偶e to wi臋c 艣wiadczy膰 o tym, i偶 suplementy diety powoli staj膮 si臋 nieod艂膮czn膮 cz臋艣ci膮 naszego 偶ycia.

Rodzaje suplement贸w diety

Wyr贸偶nia si臋 wiele r贸偶nego rodzaju zwi膮zk贸w, na bazie kt贸rych mog膮 by膰 produkowane suplementy diety. Do tych najwa偶niejszych zalicza si臋 przede wszystkim witaminy, minera艂y, aminokwasy, kwasy t艂uszczowe, ro艣liny, wyci膮gi z ro艣lin, produkty pszczele, a tak偶e probiotyki, prebiotyki i enzymy. Rynek tego rodzaju produkt贸w charakteryzuje si臋 wi臋c do艣膰 du偶ym zr贸偶nicowaniem. Z raportu Komisji Europejskiej mo偶na jednak przeczyta膰, i偶 blisko pi臋膰dziesi膮t procent rynku suplement贸w stanowi膮 sk艂adniki mineralne oraz witaminy. Preparaty witaminowo-mineralne odgrywaj膮 do艣膰 istotn膮 rol臋 na rynku suplement贸w, gdy偶 mog膮 skutecznie zapobiega膰 niedoborom sk艂adnik贸w od偶ywczych w organizmie, a co za tym idzie, zmniejszaj膮 ryzyko zachorowania na niekt贸re choroby przewlek艂e. Brak jakiegokolwiek sk艂adnika w diecie mo偶e prowadzi膰 do pogorszenia zdolno艣ci funkcjonowania organizmu, zmniejszenia odporno艣ci na stres, a tak偶e do wi臋kszej wra偶liwo艣ci narz膮d贸w wewn臋trznych na dzia艂anie niekt贸rych czynnik贸w 艣rodowiskowych.

Suplement diety stworzony na bazie minera艂贸w czy witamin mo偶e stanowi膰 uzupe艂nienie codziennego jad艂ospisu. Dieta, jak powszechnie wiadomo, powinna by膰 w艂a艣ciwie zbilansowana, a wi臋c dostarcza膰 organizmowi najpotrzebniejszych sk艂adnik贸w od偶ywczych do prawid艂owego funkcjonowania. Niekt贸re osoby jednak z r贸偶nych przyczyn nie od偶ywiaj膮 si臋 zbyt zdrowo, a to mo偶e prowadzi膰 do niedobor贸w poszczeg贸lnych zwi膮zk贸w od偶ywczych. Sk艂adniki zawarte w suplementach diety maj膮 na celu nie tylko wzmocnienie stanu zdrowia, ale tak偶e wspomaganie najwa偶niejszych funkcji biologicznych organizmu. Stosowanie takich produkt贸w mo偶e by膰 pomocne w poprawie nierozs膮dnego sposobu 偶ywienia. Zwi膮zki zawarte w suplementach diety mog膮 czuwa膰 te偶 nad odpowiedni膮 r贸wnowag膮 wodno-kanalizacyjn膮 oraz w艂a艣ciw膮 przemian膮 materii.

Klasyfikacja suplement贸w diety ze wzgl臋du na sk艂ad

Suplementy diety mog膮 zawiera膰 w swoim sk艂adzie r贸偶nego rodzaju zwi膮zki wykazuj膮ce efekt od偶ywczy lub fizjologiczny. Podzia艂 suplement贸w ze wzgl臋du na ich zawarto艣膰 przedstawia si臋 nast臋puj膮co:

1. Suplementy diety zawieraj膮ce w sk艂adzie witaminy oraz sk艂adniki mineralne, kt贸re wyst臋puj膮 w 偶ywno艣ci i s膮 niezb臋dne do 偶ycia.

Wykaz takich zwi膮zk贸w zosta艂 艣ci艣le okre艣lony w rozporz膮dzeniu wydanym przez Ministra Zdrowia z dnia 9 pa藕dziernika 2007 roku (w sprawie sk艂adu i oznakowania suplement贸w diety). Suplement diety mo偶e zawiera膰: witamin臋 A, C, D, E, K, tiamin臋, niacyn臋, ryboflawin臋, foliany, biotyn臋, witaminy z grupy B oraz minera艂y: magnez, wap艅, 偶elazo, jod, cynk, mied藕, s贸d, mangan, potas, chrom, molibden, fluorki, chlorki oraz fosfor. Warto doda膰, 偶e do produkcji suplement贸w mog膮 by膰 u偶ywane r贸偶ne formy chemiczne wy偶ej wymienionych pierwiastk贸w (na przyk艂ad octan wapnia, glukonian magnezu, siarczan 偶elaza, cytrynian miedzi, jodek potasu, siarczan cynku, diw臋glan potasu, azotan chromu, kwas ortokrzemowy stabilizowany cholin膮, itp.). Nie okre艣lono w jednoznaczny spos贸b maksymalnej zawarto艣ci wy偶ej wymienionych sk艂adnik贸w w suplementach diety. Jednak zgodnie z przepisami prawnymi, ilo艣膰 witamin i zwi膮zk贸w mineralnych w jednej porcji suplementu musi zosta膰 szczeg贸艂owo sprecyzowana. Zawarto艣膰 poszczeg贸lnych sk艂adnik贸w od偶ywczych w dziennej porcji suplementu jest okre艣lana na podstawie g贸rnych bezpiecznych poziom贸w witamin i minera艂贸w, ustalonych i przyj臋tych przez Europejski Urz膮d ds. Bezpiecze艅stwa 呕ywno艣ci. Ponadto ilo艣膰 witamin i sk艂adnik贸w mineralnych jest okre艣lana w oparciu o zalecane spo偶ycie poszczeg贸lnych zwi膮zk贸w wykazuj膮cych efekt od偶ywczy lub fizjologiczny dla spo艂ecze艅stwa. Zbyt du偶a ilo艣膰 jakiegokolwiek sk艂adnika mineralnego czy witaminy mo偶e powodowa膰 mo偶e przyczyni膰 si臋 do wyst臋powania dzia艂a艅 niepo偶膮danych.

2. Suplementy zawieraj膮ce zwi膮zki ro艣linne i wyci膮gi z ro艣lin.

Sk艂adniki ro艣linne oraz uzyskiwane z nich ekstrakty coraz cz臋艣ciej s膮 wykorzystywane do produkcji suplement贸w diety. Takie substancje maj膮 na celu przede wszystkim wzmacnianie odporno艣ci organizmu, ale mog膮 te偶 wspomaga膰 prac臋 r贸偶nych narz膮d贸w wewn臋trznych. W suplementach diety mog膮 znajdowa膰 si臋 mi臋dzy innymi metabolity pierwotne oraz wt贸rne. Do metabolit贸w pierwotnych zalicza si臋 cukry proste, kwasy t艂uszczowe, aminokwasy oraz skrobi臋. Metabolity wt贸rne to natomiast: saponiny, alkaloidy, garbniki, flawonoidy oraz terpeny. Do produkcji suplement贸w diety zazwyczaj u偶ywane s膮 ro艣liny lub wyci膮gi ro艣linne, kt贸re nie wykazuj膮 silnych w艂a艣ciwo艣ci leczniczych, a ich dawki s膮 znacznie ni偶sze od dawek znajduj膮cych si臋 w 艣rodkach farmakologicznych.

Na przestrzeni ostatnich kilku lat, na rynku suplement贸w diety coraz cz臋艣ciej pojawiaj膮 si臋 produkty wzbogacane ro艣linami i ekstraktami pochodz膮cymi z teren贸w Azji i Ameryki. Spo艣r贸d tych najbardziej popularnych nale偶y wymieni膰 chocia偶by takie ro艣liny, jak: liczi chi艅skie, mi艂orz膮b japo艅ski, mac臋 oraz opuncj臋.

Do艣膰 istotnymi sk艂adnikami wielu suplement贸w diety s膮 tak偶e bioflawonoidy. S膮 to zwi膮zki fotochemiczne, kt贸re naturalnie wyst臋puj膮 w ro艣linach. Jest to bardzo liczna grupa zwi膮zk贸w, poniewa偶 w sumie jest ich ponad siedem tysi臋cy, a mo偶na je znale藕膰 chocia偶by w owocach cytrusowych, niekt贸rych warzywach (pomidorach, papryce, broku艂ach), a tak偶e w czerwonym winie oraz herbacie (zw艂aszcza w herbacie zielonej oraz czerwonej). Bioflawonoidy znane s膮 przede wszystkim z licznych w艂a艣ciwo艣ci zdrowotnych, gdy偶 wspomagaj膮 prac臋 uk艂adu trawiennego, zapobiegaj膮 chorobom uk艂adu kr膮偶enia, a nawet pomagaj膮 w utrzymaniu sprawno艣ci. Zwi膮zki te s膮 w stanie skutecznie wychwytywa膰 wolne rodniki, kt贸re s膮 odpowiedzialne mi臋dzy innymi za starzenie si臋 organizmu i za rozw贸j kom贸rek nowotworowych. Chroni膮 te偶 narz膮d wzroku przed takimi schorzeniami, jak za膰ma czy degeneracja siatk贸wki. Bioflawonoidy stanowi膮 ponadto naturalny filtr, kt贸ry chroni sk贸r臋 i organizm przed szkodliwym wp艂ywem nadmiernego promieniowania ultrafioletowego. Substancje te zdaniem naukowc贸w maj膮 te偶 dzia艂anie przeciwwrzodowe oraz antyoksydacyjne. Poniewa偶 zwi膮zki te nale偶膮 do tych zwi膮zk贸w, kt贸re zosta艂y doskonale przebadane, udowodniono, 偶e stosowanie suplement贸w diety wzbogaconych o antocyjaniny, katechiny czy taniny pozwala skutecznie uzupe艂nia膰 niedobory bioflawonoid贸w.

Suplement diety mo偶e ponadto zosta膰 wzbogacony dodatkiem przypraw b膮d藕 zi贸艂. Mo偶e to by膰 czosnek, imbir, pieprz, koper w艂oski, cynamon lub bazylia. Popularn膮 przypraw膮, kt贸r膮 coraz cz臋艣ciej mo偶na znale藕膰 w suplementach diety jest tak偶e kurkuma. Jest to sk艂adnik, kt贸ry odznacza si臋 przede wszystkim doskona艂ymi w艂a艣ciwo艣ciami przeciwnowotworowymi. Spora liczba suplement贸w powstaje tak偶e na bazie 偶e艅-szenia. Wyci膮g z tej ro艣liny dodaje energii, poprawia funkcjonowanie uk艂adu immunologicznego, zwi臋ksza odporno艣膰 na stres, pomaga redukowa膰 tkank臋 t艂uszczow膮 oraz wykazuje dzia艂anie antyoksydacyjne. Co ciekawe, wiele dodawanych do suplement贸w diety przypraw i zi贸艂 wywodzi si臋 z tradycyjnej medycyny chi艅skiej oraz hinduskiej.

3. Suplementy zawieraj膮ce w sk艂adzie kwasy t艂uszczowe.

Zwi膮zki stosowane do wzbogacania produkt贸w uzupe艂niaj膮cych diet臋 mo偶na podzieli膰 na kwasy pochodzenia ro艣linnego oraz zwierz臋cego. Do艣膰 istotn膮 grup臋 tego rodzaju substancji stanowi膮 kwasy t艂uszczowe n-3, nazywane powszechnie kwasami omega-3. Ich 藕r贸d艂em s膮 przede wszystkim t艂uste ryby morskie, takie jak makrela, 艣led藕, 艂oso艣 czy tu艅czyk. Nienasycone kwasy t艂uszczowe stanowi膮 jedne z najwa偶niejszych sk艂adnik贸w pokarmowych, kt贸re maj膮 wszechstronne dzia艂anie. Nie tylko obni偶aj膮 poziom z艂ego cholesterolu (LDL), ale tak偶e maj膮 silne w艂a艣ciwo艣ci przeciwzapalne. Najwa偶niejsze kwasy omega-3 to kwasy DHA oraz EPA, kt贸re s膮 jednocze艣nie istotnym budulcem ludzkich kom贸rek. Kwasy omega-3 wspomagaj膮 prac臋 uk艂adu nerwowego, przeciwdzia艂aj膮 procesom zapalnym zachodz膮cym w t臋tnicach i 偶y艂ach, zwi臋kszaj膮 odporno艣膰 organizmu, a tak偶e chroni膮 przed rozwojem chor贸b nowotworowych. Zwi膮zki te znajduj膮 si臋 tak偶e w olejach oraz w orzechach, mi臋dzy innymi w oleju lnianym.

W suplementach diety bardzo cz臋sto pojawiaj膮 si臋 tak偶e ro艣linne kwasy t艂uszczowe, mi臋dzy innymi og贸recznik ora wiesio艂ek dwuletni. Olej z nasion wiesio艂ka jest cennym 藕r贸d艂em kwasu linolowego oraz gamma-linolowego, kt贸re s膮 zaliczane do grupy kwas贸w omega-6. Odgrywaj膮 one istotn膮 rol臋 w produkcji ceramik贸w, b臋d膮cych sk艂adnikami budulcowymi sk贸ry. Olej z nasion wiesio艂ka mo偶e ponadto by膰 stosowany w 艂agodzeniu r贸偶nego rodzaju dolegliwo艣ci sk贸rnych.

Z kolei olej z og贸recznika to bogate 藕r贸d艂o flawonoid贸w, garbnik贸w, saponin oraz rozmaitych sk艂adnik贸w mineralnych. Kwas t艂uszczowy gamma-linolowy, kt贸ry tak偶e znajduje si臋 w oleju z og贸recznika, usprawnia prac臋 centralnego uk艂adu nerwowego. Kontroluje te偶 ci艣nienie krwi, prac臋 nerek oraz uk艂adu trawiennego. Zar贸wno olej z nasion wiesio艂ka, jak i og贸recznika mo偶e by膰 wykorzystywany do leczenia zaburze艅 hormonalnych. Kwasy omega-6 dzia艂aj膮 te偶 leczniczo w schorzeniach reumatycznych, mog膮 by膰 tak偶e stosowane w przypadku z艂ama艅 oraz uszkodze艅 wi膮zade艂.

Nienasycone kwasy t艂uszczowe, na bazie kt贸rych produkowane s膮 suplementy diety s膮 tak偶e pozyskiwane z: nasion selera, z pestek winogron oraz z kie艂k贸w pszenicy.

4. Suplementy zawieraj膮ce b艂onnik pokarmowy.

B艂onnik pokarmowy to kompleks cennych zwi膮zk贸w od偶ywczych, kt贸re nie s膮 trawione i wch艂aniane przez organizm cz艂owieka. Sk艂adnik ten jest niezb臋dny nie tylko do utrzymania w艂a艣ciwej wagi cia艂a, ale r贸wnie偶 mo偶e chroni膰 nasz przed wieloma niebezpiecznymi chorobami. W sk艂ad b艂onnika pokarmowego wchodz膮 zwi膮zki, kt贸re posiadaj膮 r贸偶n膮 budow臋 chemiczn膮 oraz w艂a艣ciwo艣ci fizyczne. Mo偶na do nich zaliczy膰 mi臋dzy innymi: pektyny, celuloz臋, lignin臋, hemicelulozy, 艣luzy oraz polisacharydy algowe. B艂onnik pokarmowy ma bardzo korzystny wp艂yw na organizm, nie tylko z tego wzgl臋du i偶 pomaga utrzyma膰 prawid艂ow膮 flor臋 jelitow膮. Substancja ta powinna by膰 spo偶ywana przez ka偶dego cz艂owieka w dawce od dwudziestu pi臋ciu do maksymalnie czterdziestu gram贸w. B艂onnik pokarmowy obni偶a ci艣nienie t臋tnicze krwi, spowalnia rozk艂ad w臋glowodan贸w i obni偶a poziom zapotrzebowania na insulin臋, reguluje rytm wypr贸偶nie艅, zmniejsza uczucie g艂odu, a ponadto zmniejsza ryzyko wyst膮pienia choroby nowotworowej jelita grubego. Z bada艅 przeprowadzonych przez naukowc贸w wynika ponadto, i偶 b艂onnik pokarmowy doskonale oczyszcza organizm, usuwaj膮c z niego niebezpieczne toksyny i szkodliwe metale ci臋偶kie, kt贸re tak偶e przyczyniaj膮 si臋 do rozwoju wielu powa偶nych schorze艅. Dodatkowo pomaga eliminowa膰 substancje o dzia艂aniu rakotw贸rczym. Wzbogacenie diety o b艂onnik pokarmowy zaleca si臋 osobom cierpi膮cym na kamic臋 偶贸艂ciow膮, choroby 偶y艂 ko艅czyn dolnych oraz na cukrzyc臋 typu 2.

5. Suplementy zawieraj膮ce probiotyki oraz prebiotyki.

Zwi膮zki probiotyczne oraz prebiotyczne coraz cz臋艣ciej mo偶na znale藕膰 w suplementach diety. Probiotyki to starannie wyselekcjonowane kultury bakterii i dro偶d偶y, kt贸rych celem jest przede wszystkim ochrona zdrowia przewodu pokarmowego. Substancje te skutecznie zapobiegaj膮 zaka偶eniom jelitowym, 艂agodz膮 objawy nietolerancji laktozy, a tak偶e chroni膮 uk艂ad trawienny przed zaburzeniami flory jelitowej. Udowodniono ponadto, i偶 probiotyki odznaczaj膮 si臋 w艂a艣ciwo艣ciami antycholesterolowymi, co oznacza, i偶 mog膮 zmniejsza膰 absorpcj臋 t艂uszczu z przewodu pokarmowego, obni偶aj膮c tym samym poziom szkodliwego cholesterolu we krwi.

Prebiotyki to z kolei substancje, kt贸re w odr贸偶nieniu od probiotyk贸w nie zawieraj膮 w swoim sk艂adzie mikroorganizm贸w, a jedynie zwi膮zki o dzia艂aniu stymuluj膮cym. Ich celem jest przede wszystkim wspomaganie wzrostu lub aktywno艣ci bakterii w jelicie grubym. Do najcz臋艣ciej wykorzystywanych prebiotyk贸w zalicza si臋: peptydy, t艂uszcze, oligofruktoz臋, inulin臋, laktuloz臋, a tak偶e oligo- oraz polisacharydy. Substancje te nie ulegaj膮 trawieniu i w niezmienionym sk艂adzie docieraj膮 do uk艂adu trawiennego. Stanowi膮 po偶ywk臋 dla pozytywnych dla zdrowia szczep贸w bakterii znajduj膮cych si臋 w jelicie grubym. Prebiotyki znajduj膮 si臋 mi臋dzy innymi w cebuli, czosnku, cykorii, szparagach, karczochach, ziemniakach, porach i bananach.

6. Suplementy zawieraj膮ce w swoim sk艂adzie aminokwasy.

Aminokwasy oraz ich pochodne s膮 podstawowym 藕r贸d艂em energii, z tego wzgl臋du suplementy diety wzbogacone o takie zwi膮zki s膮 polecane w g艂贸wnej mierze osobom nara偶onym na intensywny wysi艂ek fizyczny. Takie produkty idealnie sprawdzaj膮 si臋 w przypadku ludzki aktywnych oraz sportowc贸w, a ich celem jest usprawnienie proces贸w anabolicznych i zahamowanie katabolizmu. Aminokwasy nie tylko zwi臋kszaj膮 sprawno艣膰 mi臋艣ni, ale tak偶e s膮 odpowiedzialne za koncentracj臋 i sprawno艣膰 intelektualn膮. Niekt贸re z nich dodatkowo mog膮 艂agodzi膰 objawy depresji, wspiera膰 prac臋 uk艂adu odporno艣ciowego oraz regulowa膰 gospodark臋 wapniow膮. Do najcz臋艣ciej spotykanych aminokwas贸w w suplementach diety mo偶emy zaliczy膰 mi臋dzy innymi arginin臋, glutamin臋, tauryn臋, kreatyn臋 oraz L-karnityn臋.

Podzia艂 suplement贸w diety ze wzgl臋du na ich przeznaczenie

Poza klasyfikacj膮 ze wzgl臋du na typ sk艂adnik贸w, na bazie kt贸rych powstaj膮 suplementy diety wyr贸偶nia si臋 tak偶e podzia艂 ze wzgl臋du na ich przeznaczenie. Ka偶dy z takich produkt贸w mo偶e mie膰 inne dzia艂anie i przeznaczenie. Taka klasyfikacja umo偶liwia zaliczenie do tej samej grupy suplement贸w preparaty o r贸偶nym sk艂adzie. Mechanizm dzia艂ania tego rodzaju 艣rodk贸w mo偶e polega膰 na wspomaganiu pracy uk艂adu immunologicznego (wzmacnianiu odporno艣ci), zmniejszaniu ryzyka zachorowania na konkretne choroby czy nawet na oddzia艂ywaniu na okre艣lone narz膮dy organizmu ludzkiego. Podzia艂 pod wzgl臋dem przeznaczenia uwzgl臋dnia nast臋puj膮ce suplementy diety:

1. Suplementy wspomagaj膮ce odchudzanie.

Preparaty pomagaj膮ce zrzuci膰 zb臋dne kilogramy stanowi膮 obecnie do艣膰 popularn膮 grup臋 suplement贸w diety, kt贸re s膮 stosowane przez osoby w r贸偶nym wieku. Takie 艣rodki mog膮 zmniejsza膰 uczucie 艂aknienia, zapobiega膰 napadom g艂odu, ogranicza膰 efekt jo-jo po zako艅czeniu kuracji odchudzaj膮cej czy pobudza膰 procesy przemiany materii. Dzia艂anie takich suplement贸w diety jest deklarowane przez producent贸w na etykiecie preparatu. Do produkcji preparat贸w wspomagaj膮cych odchudzanie mog膮 by膰 u偶ywane r贸偶ne substancje, takie jak L-karnityna, chitosan, kofeina czy kwas linolowy (CLA). W suplementach przeznaczonych dla os贸b, kt贸re chc膮 zrzuci膰 zb臋dne kilogramy cz臋sto stosowane s膮 tak偶e wyci膮gi ro艣linne:

- wyci膮g z zielonej kawy korzystnie wp艂ywa na utrat臋 wagi, a substancje w niej zawarte zmniejszaj膮 wch艂anianie cukr贸w, t艂uszczy oraz w臋glowodan贸w,

- ekstrakt z czerwonej herbaty Pu-Erh wspomaga utrat臋 nadmiaru tkanki t艂uszczowej, przywraca prawid艂owy metabolizm organizmu oraz pobudza procesy trawienne,

- wyci膮g z kory cynamonowca wspiera zdrowy poziom glukozy we krwi, jest 藕r贸d艂em zwi膮zk贸w przeciwutleniaj膮cych i substancji stymuluj膮cych prawid艂owe funkcjonowanie uk艂adu trawiennego,

- ekstrakt z opuncji figowej wspomaga przemian臋 materii oraz wp艂ywa na obni偶enie poziomu cholesterolu we krwi,

- wyci膮g z owoc贸w ananasa wspiera procesy przemiany materii i hamuje 艂aknienie.

2. Suplementy wspomagaj膮ce prac臋 uk艂adu immunologicznego.

Dzia艂anie takich produkt贸w polega przed wszystkim na wzmacnianiu odporno艣ci organizmu, kt贸ra mo偶e zosta膰 obni偶ona na skutek r贸偶nych czynnik贸w. Tego rodzaju suplementy diety skutecznie wzmacniaj膮 odporno艣膰 i mog膮 by膰 stosowane profilaktycznie. Mo偶na po nie si臋ga膰 tak偶e w stanach os艂abienia i wyczerpania, w trakcie rekonwalescencji po przebytych chorobach. Do produkcji preparat贸w wspomagaj膮cych prac臋 uk艂adu immunologicznego cz臋sto s膮 stosowane naturalne substancje. Mog膮 to by膰 witaminy (na przyk艂ad witamina C), zwi膮zki z grupy flawonoid贸w (na przyk艂ad rutyna, kt贸ra wykazuje dzia艂anie przeciwzapalne i antyoksydacyjne), sk艂adniki mineralne (takie jak chocia偶by cynk wp艂ywaj膮cy na system obronny organizmu) czy produkty pszczele (na przyk艂ad mleczko pszczele, kt贸re odznacza si臋 doskona艂ymi w艂a艣ciwo艣ciami od偶ywczymi i bakteriostatycznymi).

3. Suplementy op贸藕niaj膮ce procesy starzenia si臋 organizmu.

Suplementy te maj膮 na celu przede wszystkim spowalnia膰 przedwczesne starzenie si臋 i chroni膰 organizm przed wp艂ywem szkodliwych wolnych rodnik贸w. Do produkcji takich preparat贸w stosowane s膮 g艂贸wnie witaminy, sole mineralne oraz antyoksydanty. Na rynku mo偶na znale藕膰 tak偶e suplementy wzbogacone o lecytyn臋 oraz koenzym Q10, kt贸ry chroni kom贸rki przed uszkodzeniami, a jego obecno艣膰 w organizmie cz艂owieka jest niezb臋dna do prawid艂owego przebiegu wielu wa偶nych proces贸w biochemicznych. W suplementach op贸藕niaj膮cych procesy starzenia mo偶na te偶 zetkn膮膰 si臋 z polifenolami, kt贸re hamuj膮 powstawanie wolnych rodnik贸w, odznaczaj膮 si臋 dzia艂aniem przeciwnowotworowym oraz wykazuj膮 w艂a艣ciwo艣ci przeciwmia偶d偶ycowe.

4. Suplementy wspieraj膮ce prawid艂ow膮 prac臋 narz膮d贸w ruchu.

Takie preparaty mog膮 by膰 stosowane przy zwyrodnieniu chrz膮stki stawowej, przy reumatoidalnym zapaleniu staw贸w, a tak偶e w leczeniu zesztywniaj膮cego zapalenia staw贸w kr臋gos艂upa. Do produkcji suplement贸w wp艂ywaj膮cych na narz膮dy ruchu najcz臋艣ciej wykorzystywane s膮 takie sk艂adniki, jak: glukozamina, chondroityna oraz MSM (metylosulfonylometan). Glukozamina umo偶liwia regeneracj臋 chrz膮stek i jest odpowiedzialna za eliminowanie b贸lu. Zwi膮zek ten dodatkowo 艂agodzi sztywno艣膰 staw贸w i spowalnia rozw贸j artretyzmu. Najbardziej skuteczn膮 odmian膮 zdaniem naukowc贸w jest siarczan glukozaminy.

Chondroityna to mukopolisacharyd, kt贸ry ma bardzo dobry wp艂yw na wytrzyma艂o艣膰 staw贸w oraz og贸ln膮 sprawno艣膰. Zwi膮zek ten zwi臋ksza ruchomo艣膰 staw贸w, a ponadto odznacza si臋 dzia艂aniem przeciwb贸lowym. Chondroityna odgrywa tak偶e istotn膮 rol臋 w produkcji tak zwanych proteoglikan贸w, kt贸re wchodz膮 w sk艂ad substancji pozakom贸rkowej. Dzi臋ki specjalnym w艂a艣ciwo艣ciom zwi膮zek ten mo偶e amortyzowa膰 si艂y, kt贸re oddzia艂uj膮 na stawy.

MSM odgrywa kluczow膮 rol臋 w syntezie 艂膮cz膮cych bia艂ek tkanki, substancja ta zwi臋ksza dop艂yw krwi, redukuje przykurcze mi臋艣niowe oraz 艂agodzi stany zapalne.

W suplementach diety wp艂ywaj膮cych na narz膮dy ruchu mog膮 tak偶e wyst臋powa膰 takie zwi膮zki, jak: kwas hialuronowy, kurkuma, wi膮z贸wka b艂otna, cynk oraz wyci膮g z kadzid艂owca (boswellia serratta).

5. Suplementy poprawiaj膮ce koncentracj臋 i wzmacniaj膮ce witalno艣膰.

Preparaty z tej grupy maj膮 na celu przede wszystkim popraw臋 pami臋ci i samopoczucia, ale mog膮 te偶 mie膰 wiele innych pozytywnych efekt贸w. Do produkcji suplement贸w poprawiaj膮cych koncentracj臋 i witalno艣膰 stosowane s膮 mi臋dzy innymi takie zwi膮zki, jak: kofeina, cholina, tauryna, lecytyna, witamina C, magnez, cynk oraz selen. Powszechnie wykorzystywanymi substancjami s膮 tak偶e zwi膮zki ro艣linne 鈥 zalicza si臋 do nich 偶e艅-sze艅, mi艂orz膮b japo艅ski, melisa lekarska oraz sza艂wia. Starannie dobrane sk艂adniki tej grupy suplement贸w diety nie tylko pomagaj膮 poprawi膰 koncentracj臋, ale mog膮 te偶 uspokaja膰, zwi臋ksza膰 stabilno艣膰 my艣li oraz zmniejsza膰 ci艣nienie t臋tnicze krwi.

6. Suplementy reguluj膮ce prac臋 uk艂adu sercowo-naczyniowego.

Produkty wspomagaj膮ce uk艂ad krwiono艣ny mog膮 by膰 wykorzystywane w profilaktyce zawa艂贸w serca, mia偶d偶ycy oraz nadci艣nienia t臋tniczego. Preparaty z tej grupy na og贸艂 powstaj膮 na bazie cennych aminokwas贸w, witamin oraz soli mineralnych. Szczeg贸lne znaczenie ma tutaj L-arginina, kt贸ra pozwala zachowa膰 zdrowe serce oraz witamina B6. Suplementy wp艂ywaj膮ce na uk艂ad sercowo-naczyniowy mog膮 te偶 zawiera膰 w swoim sk艂adzie sterole i stanole ro艣linne, kt贸re obni偶aj膮 st臋偶enie z艂ego cholesterolu we krwi. Ochron臋 serca i ca艂ego uk艂adu krwiono艣nego mog膮 te偶 zapewnia膰 ekstrakty ro艣linne: wyci膮g z li艣ci mi艂orz臋bu japo艅skiego, ekstrakt ze sk贸rek czarnych winogron, sok z owoc贸w 偶urawiny oraz wyci膮g z jag贸d goi.

7. Suplementy wspieraj膮ce prac臋 uk艂adu pokarmowego.

Suplementy z tej grupy maj膮 na celu wspomaganie trawienia w naturalny spos贸b, mog膮 r贸wnie偶 poprawia膰 prac臋 uk艂adu pokarmowego. S膮 one dedykowane przede wszystkim osobom borykaj膮cym si臋 z problemami 偶o艂膮dkowymi, cierpi膮cym na wzd臋cia i zaparcia. Do produkcji tej grupy suplement贸w stosowane s膮 przede wszystkim r贸偶nego rodzaju enzymy trawienne oraz bakterie probiotyczne (naturalne mikroorganizmy, kt贸re wprowadzaj膮 r贸wnowag臋 do systemu jelitowego i dbaj膮 o prawid艂ow膮 flor臋). Probiotyki przywracaj膮 w艂a艣ciw膮 czynno艣膰 przewodu pokarmowego, zwalczaj膮 nadkwa艣no艣膰, zapobiegaj膮 biegunkom oraz wspomagaj膮 mechanizmy obronne organizmu. Kultury probiotyczne zapobiegaj膮 tak偶e rozwojowi infekcji spowodowanych r贸偶nego rodzaju grzybami, bakteriami oraz dro偶d偶akami.

Suplementy wspieraj膮ce prace uk艂adu pokarmowego bazuj膮 r贸wnie偶 na zwi膮zkach czynnych wyst臋puj膮cych w ro艣linach, takich jak: koper w艂oski, mi臋ta pieprzowa, kminek, kolendra, rumianek pospolity, ostropest plamisty. W tej grupie suplement贸w istotne znaczenie ma korze艅 cykorii (pomagaj膮cy stymulowa膰 wzrost oraz aktywno艣膰 naturalnych bakterii jelitowych) i ekstrakt otrzymywany z zielonych p臋d贸w j臋czmienia (od偶ywia, oczyszcza i reguluje prac臋 jelit).

8. Suplementy poprawiaj膮ce urod臋 (wp艂ywaj膮ce na wygl膮d sk贸ry, paznokci oraz w艂os贸w).

Sk艂ad tego rodzaju produkt贸w jest 艣ci艣le dostosowany do uzupe艂niania w organizmie ludzkim naturalnie wyst臋puj膮cych sk艂adnik贸w, kt贸re s膮 odpowiedzialne za stan sk贸ry, w艂os贸w i paznokci. Suplementy te maj膮 na celu przede wszystkim wzmocnienie paznokci, ograniczenie wypadania w艂os贸w, przyspieszanie regeneracji tkanek, przeciwdzia艂anie tr膮dzikowi i przebarwieniom oraz odbudowa chrz膮stki stawowej. W艣r贸d suplement贸w na pi臋kn膮 cer臋, w艂osy i paznokcie mo偶na znale藕膰 preparaty z krzemem, cynkiem, wapniem, witamin膮 E (nazywan膮 鈥瀢itamin膮 m艂odo艣ci鈥) oraz nienasyconymi kwasami t艂uszczowymi: EPA i DHA. Do produkcji tej grupy suplement贸w stosuje si臋 tak偶e olej z wiesio艂ka, olej z nasion og贸recznika oraz aminokwasy siarkowe, zw艂aszcza cystein臋 oraz metionin臋 (s膮 one naturalnymi sk艂adnikami w艂贸kien kolagenowych wyst臋puj膮cych w sk贸rze). Suplementy na popraw臋 wygl膮du mog膮 te偶 bazowa膰 na kolagenie 鈥 jednym z najwa偶niejszych bia艂ek tkanki 艂膮cznej, kt贸re jest odpowiedzialne mi臋dzy innymi za j臋drno艣膰 i elastyczno艣膰 sk贸ry.

9. Suplementy wspomagaj膮ce prawid艂owy proces widzenia.

Produkty na wzmocnienie wzroku maj膮 na celu g艂贸wnie ochron臋 wzroku przed szkodliwym dzia艂aniem promieniowania UV i wolnych rodnik贸w. Takie preparaty mog膮 by膰 stosowane w profilaktyce wielu r贸偶nych schorze艅 oczu, takich jak jaskra, degeneracja plamki 偶贸艂tej czy w os艂abionej fotowra偶liwo艣ci. S膮 one dedykowane ponadto osobom, kt贸re nadmiernie obci膮偶aj膮 wzrok, na przyk艂ad na skutek d艂ugotrwa艂ej pracy przy komputerze. Do produkcji suplement贸w wspomagaj膮cych prawid艂owy proces widzenia s膮 stosowane przede wszystkim zwi膮zki z grupy karotenoid贸w, takie jak luteina czy zeaksantyna. Takie substancje korzystnie wp艂ywaj膮 na funkcjonowanie oczu, wspomagaj膮 zdolno艣ci adaptacyjne narz膮du wzroku i chroni膮 przed wp艂ywem niekorzystnych czynnik贸w. Suplementy chroni膮ce wzrok mog膮 ponadto zawiera膰 sproszkowany owoc bor贸wki czernicy, beta karoten, wyci膮g z kwiat贸w aksamitki, koncentrat retinolu, ekstrakt z sosny syberyjskiej oraz minera艂y: cynk, selen, magnez, mangan, mied藕.

10. Suplementy przeznaczone dla sportowc贸w.

Produkty dla os贸b, kt贸rych organizm jest nara偶ony na intensywny wysi艂ek fizyczny maj膮 na celu przede wszystkim dodawanie energii, witalno艣ci i si艂y. Takie preparaty s膮 pomocne nie tylko przy wyczerpaniu fizycznym, ale i psychicznym. Suplementy z tej grupy s膮 produkowane mi臋dzy innymi na bazie aminokwas贸w, ale do ich tworzenia wykorzystywane s膮 tak偶e witaminy, sole mineralne oraz kwasy t艂uszczowe. Do najbardziej powszechnych zwi膮zk贸w wyst臋puj膮cych w suplementach przeznaczonych dla sportowc贸w nale偶y zaliczy膰 kreatyn臋, karnityn臋 oraz kwas HMB (kwas 3-hydroksy-3-metylomas艂owy).

Kreatyna nie tylko zwi臋ksza si艂臋, ale te偶 zwi臋ksza odporno艣膰 na b贸l i wytrzyma艂o艣膰 organizmu. Zwi膮zek ten dodatkowo umo偶liwia znacznie lepsze wch艂anianie bia艂ek, co jest szczeg贸lnie wa偶ne dla sportowc贸w, kt贸rym zale偶y na zwi臋kszaniu bezt艂uszczowej masy mi臋艣niowej.

Karnityna to organiczna substancja chemiczna, kt贸ra najcz臋艣ciej znajduje si臋 w suplementach diety tworzonym z my艣l膮 o sportowcach si艂owych. Zwi膮zek ten poprawia si艂臋 oraz zwi臋ksza og贸ln膮 wytrzyma艂o艣膰 organizmu.

Kwas HMB (kwas 3-hydroksy-3-metylomas艂owy) to kwas t艂uszczowy, kt贸ry ma za zadanie przede wszystkim przeciwdzia艂anie rozpadowi bia艂ek mi臋艣niowych. Kwas HMB odznacza si臋 tak偶e w艂a艣ciwo艣ciami hamuj膮cymi dzia艂anie niekt贸rych enzym贸w, a ponadto stymuluje organizm do redukcji zb臋dnej tkanki t艂uszczowej i skutecznie przyspiesza regeneracj臋 mi臋艣ni.

11. Suplementy zmniejszaj膮ce ryzyko wyst膮pienia osteoporozy.

Ta grupa suplement贸w zosta艂a stworzona z my艣l膮 o osobach, kt贸re chc膮 skutecznie zapobiega膰 osteoporozie. Produkty te s膮 w szczeg贸lno艣ci polecane osobom po uko艅czeniu pi臋膰dziesi膮tego roku 偶ycia, gdy偶 w tym okresie organizm przyswaja znacznie mniejsz膮 ilo艣膰 sk艂adnik贸w mineralnych. Suplementy tworzone w celu zmniejszenia ryzyka osteoporozy bazuj膮 przede wszystkim na witaminie D oraz wapniu. Substancje te s膮 zaliczane do grona tak zwanych budulcowych sk艂adnik贸w mineralnych ludzkiego organizmu, co oznacza, i偶 znajduj膮 si臋 w ko艣ciach, z臋bach oraz chrz膮stce stawowej. Zar贸wno wap艅, jak i witamina D maj膮 na celu ochron臋 organizmu przed procesem ubo偶enia mineralnego ko艣ci. Ta grupa suplement贸w skutecznie wspiera zdrowe funkcjonowanie uk艂adu kostnego i pomaga utrzyma膰 stawy w dobrej kondycji.

O艣wiadczenia zdrowotne oraz 偶ywieniowe, kt贸re pojawiaj膮 si臋 na etykietach suplement贸w diety powinny by膰 zgodne z og贸lnie przyj臋tymi normami naukowymi oraz w pe艂ni zrozumia艂e dla potencjalnego konsumenta. Warto podkre艣li膰, 偶e suplementy diety nie s膮 produktami leczniczymi i mog膮 by膰 stosowane wy艂膮cznie w celu uzupe艂nienia diety w niezb臋dne sk艂adniki od偶ywcze. Nie nale偶y natomiast stosowa膰 ich w leczeniu jakichkolwiek schorze艅. Suplementy diety mog膮 by膰 r贸wnie偶 wykorzystywane w celu ochrony narz膮d贸w wewn臋trznych i zapobiegania niekt贸rym chorobom.

Tekst powsta艂 na podstawie ksi膮偶ki聽prof. dr hab. n.med. Miros艂awa Jarosza "Suplementy diety a zdrowie",

Wydawnistwo lekarskie PZWL, Warszawa 2008.

ul. Abrahama 1A, 80-307 Gda艅sk, Polska
+48 58 710 24 64